(1)

از قله ی دماوند بلند تر ، این صدا را نمی شنود

سپیداری که برگ هایش را نخواندم تا ریخت
کاغذ پاره ها را هم با خودش برده
زلزله ای که در گودی چشم هایم مهار نشد
ته مانده های تواند
شیشه هایی که به دریا ریختم
ساعت مچی ام سنگین تر شده و
خمیده دور میدان ها برای عقربه هایش خاکستری می چرخد
در صفحه ی اول تقویم خورشیدی غروب کرد
و من
در نیم رخ خودم پنهانی گریه می دیدم
در تاریکی هم می شد خوابش را ببینم
بر پنجره ای دست می کشید که
نمی خواست از آن دست بکشد
لباس دیگری برایش دوخته بودند
که استخوان های پوسیده اش را بپوشاند
پشت چشم هایش مرد کوری
با لب های فراموش شده اش نی می زد
و ماهی ها با دهان باز
در گریه هاشان می مردند
همه ی روزهایم یک روز بودند
بقیه ی عکس ها در فصل زلزله سوخت.

(2)



یک لحظه
ویرگولی که گذاشتی پیش پایم
گولم زد
تو خیلی با خودت رفته بودی و
سرعت تاریکی ماه غافلگیرت کرده بود
حافظه ام را تا سمتی که شد مصرف کرده ام
کم می آورم
به دیوار رو به ویرانی اگر رسیدی
تکه ای از آجر های شکسته ی مرا به یاد آور
تو همیشه چند مویرگ از حدس هایم جلو تر زده ای
جای خنده هنوز روی گونه هات جا مانده
و از شرجی خوابیده در چشم هایم طفره می رود
کویری روی لب هایم ترک برداشته و
نمی توانم از تشنگی خشت های این جا عبورت دهم
کودکی گریه هایش را در من تمام نکرده بود
برای گرد گیری حنجره ام
تمام کرد
خارش کف دست هایم را جدی نگرفتم
از سمت ممنوع حاشیه ای
پرتم
کردی
کمکم کن !
آویزان حلقه ی سوالی وارونه ام
جاده یک دست است و
دست دیگرم
از سقف آسمان خودم کوتاه تر است
گوشه ای از ابر های بالای چتر
پیراهنم را احاطه کرده است
سرعت غیر مجاز باد موهایت را شلوغ تر کرده بود
صدای صدایت از دور ها
رفته بود
و من لب هایم را به یاد نمی آوردم

(فروردین 87)

نگاهی به مجموعه ی «داوود در حنجره داشت» سروده ی  مصطفی فخرایی

(پروانه دلاور)

در  این نوشتار با نگاه به مجموعه شعر مصطفی فخرایی  به محور های برجسته ی واژگانی، نحوی، ادبی وفکری  پرداخته می شود.

محورواژگانی:

شعرهای مجموعه ی « داوود در حنجره داشت» مرا بیشتر معطوف حوزه های واژگانی ساخت. شاعر این دفتر، دارای جهان بینی است و آسمان و ریسمان نمی بافد. پس حوزه های واژگانی اش ، خاص است.

موضوع شگفت انگیزی که در نخستین نگاه بر این شعرها توجهم را جلب کرد، وفور برخی حوزه هااست. شاعر در 34 شعر از 61 شعر این دفتر ، (چشم وگریه) و دیگر ملحقاتشان مثل(هق هق، بغض،اشک، پلک ،عینک و...) را به کار برده است. چشم در این شعرها با نگاه ودیدن همراه نیست بلکه اغلب می گرید یا منتظر(چشم انتظار)است:

« تویی که /حلقه حلقه می شوی /در چشمم/ تا/کسی دیگر را نبینم»(داوود.../26)

 بسامد زیاد (گریه) در مقابل اندک یابی(خنده ولبخند) نگاهمان را در وحله ی نخست به چشمان اندوهگین شاعر می دوزد. شاید فراوانی باران هم مؤید این است که نه تنها او که همه ی جهان می گرید و حضور معنی دار چتر وعینک هم کاری نمی تواندبکند:

« عینکی که به چشم دارید    بردارید /هیچ عینکی /با این خطوط خونا نیست»(داوود.../ 60)

« وبغض یک چتر شکسته /دوباره زمستانی زودرس را /بر رؤیاها نشاند»( داوود.../ 19)

فراوانی واژگان دریایی برای شاعری از بندر دیر، مؤید این مطلب است که شعراو، زندگی است و روزان وشبانش در دایره ی (دریا، موج، ساحل، بندر،کشتی، اسکله، آب،شور، لنج، لنگر، جاشو، فانوس، دریاچه، صخره، توفان، کف و ... ) موج موج می گذرد.

« توی این اسکله ها /تکان دست هایم را /به موج ها می دهم /آب ها /برایم کف می زنند/لنج ها از برگشتن می آیند /و دریا ماهی هایش را مرده شنا می کند»(داوود.../ 95)

شاعر با حضور قابل اعتنای اعضای بدن (چشم، دست، گوش، انگشت، مو، پیشانی و...) نه تنها برای ما می سراید بلکه هستی تنها ومحدود به خودش را بازی می کند. در دنیای تنهایی شعرهای او غیراز خودش و«شایان» و کودکی کمرنگ ومادری که مینارش را باد دارد می برد و مینیاتور مینا ! گویا کسی حضور ندارد.

« و دست هایم در دست های خودم باشند/من با انگشتان /این مسیر را بارها کوبیده ام /تا برف می آید اکنون /کسی نیست پیشانی ام را براند /وچه زود /به عصر یخبندان می رسم.»(داوود.../ 90)

مصطفی فخراییِ این شعرها با اشیاء ثابتی مأنوس است : (پیراهن، کفش، قاب، عکس،تابلو،  صندلی، عینک، آینه، کتاب،دفترچه، کاغذ، مداد، فنجان چای،سیگار، دستمال ، چمدان، روسری،  لباس، تلفن،عقربه، لامپ و...) و اینها یا اشیای شخصی شاعر در اتاق شعرند ! یا اسباب سفر که مقوله ی مورد علاقه ی شاعراست.

« اگر کسی تار مویی را/گم کند،/باید به کجا مراجعه کند؟/به آینه ای که/دق کرده بردیوار/یا /به کتابی که باز مانده در باد /با این جاده های بی تابلو که / بیا و برو!»(داوود.../82)

نمی دانم چرا؟ اما احساس می کنم یکی از موتیف های جاری شعرامروزفارسی رفتن و سفر است و گویا ما همه چمدان به دست در ایستگاهی که می رود منتظر قطارهای نیامده ایم. که شاید:

« بالاخره /دیریازود/این جاده ی بی انتها/تورا یک روز /به پل شکسته ای می رساند»(داوود.../30)

 فخرایی علاوه بر اشاره به (کشتی، لنج، بندر، بوشهر و جنوب) با حوزه ی گسترده ی واژه هایی مثل (سفر، مسافر،گام، قدم، پیاده رو، راه، جاده، کوچه، خیابان، ترمینال، ایستگاه، ریل، کوپه، قطار ) می خواهد برود .«کجا؟ هرجا که پیش آید!» البته حضور گاه گاه (پلیس ، پاسبان ، گواهی نامه، کارت، ممنوع) یعنی گاهی می خواهیم اما نمی توانیم. یا فکر می کنیم می رویم اما:

«نگاه كن /تو هيچگاه پيش نرفتي /تو فرو رفتي»    (فروغ/تولدی دیگر/ وهم سبز)

 محور نحوی:

 گویا برخی صفات مثل (شکسته، مچاله،خسته ، بسته ،خلوت، ...)می توانند بیشتر مقوله ها در دنیای شاعررا توصیف کنند(آسمان،رؤیا،رستمال،پروانه ،شیشه،...)و جز  برخی بازی های زبانی و جابجایی ها که نحو و نرم معمول جمله را به هم میزند و ایجاد آشنایی زدایی می کند :

«پرنده را پر ، نده / در بارانی که اریب می بارد/کاجها /چترهاشان را به عابران داده اند /ونبض چمدان های معطل /سفرهای نرفته را می تپد هنوز»( داوود.../33)

روی هم رفته می شود گفت اغلب به تکرار نحوی خاص و سالم می پردازد.

 محورادبی:

فیلسوف احساساتی و مغمومی که شاعر این شعرهاست در استفاده از آرایه های ادبی ، هماهنگ و بی تکلف عمل می کند و کمتر ازدحامی در آفرینش تصاویر ، پدید می آید.

«آینه حرف هایش را سفید گذاشته است/وخط هایی ازشب/که بر دوشت جاری است/دست از این دست بردارید/وجایی دیگر  خیمه بزنید.» ( داوود.../ 60)

پرداختن و یافتن کهن الگوها در شعر برای من جالب است در شعرهای فخرایی هرچند آب ودریا از پررنگ ترین حوزه های واژگانیست اما گویا در این آب وعبور از آن ( برخلاف همیشه که  آرکی تایپ آب رمز انتقال و عبور از مرحله ای به مرحله ای دیگر است) امید نجاتی نیست چرا که شاعر می گوید:«من موسا نیستم»(داوود.../77)

« کهن الگو(Archetype) در روانشناسی آن قسمت از محتویات موروثی ناخودآگاه جمعی (Collective unconscious) است که همیشه و در همه جا به شکل ثابتی بروز می کند و نشانگر آرمان و اندیشه ی به خصوصی است. کهن الگو در خواب ها و آثار ادبی خلاق به فراوانی دیده می شود... از آرکی تایپهای مهم در روانشناسی یونگ، مفهوم سایه (Shadow) است . سایه بخش درونی و لایه ی پنهانی شخصیت ماست که جنبه ی منفی دارد. ریشه وعمق سایه گاهی به زندگی اجداد حیوانی  ما می رسد. به طور خلاصه می توان گفت که انسان ناخودآگاه ، همان سایه است ... »( بیان ومعانی شمیسا/ 85)

تداوم سایه و پرداختن به آن:

«کنار سایه ای ایستاده ام/که سایه من نیست»(داوود.../ 53)

 و نپرداختن  به «آنیما»( روح زنانه ی مرد که مثلاً در سنت شعر فارسی به صورت معشوق جفاکار متجلی است) و گریز از او حتی مشهود است و ما چیزی از لوازم آن حضور ازالی نمی بینیم جز (مینار مادر،مینا ، گره روسری، روبندی سیاه ،گیسوی دختری که ... ) با اینکه گاه می گوید:

«گره روسری /اگر از گلویت بازکنی/ یعنی غریبه نسیتم»(داوود.../76)

 محور فکری:

« آپولو (Apollo) در اساطیر یونانی ، پیک خدایان و ایزد موسیقی و طرب و جوانی و نورو پیشگویی بود. دیونوسوس(Dionysus) خدای بارآوری و شراب بود... به نظر نیچه هنر از طریق تقابل این دو عنصر متضاد شکل می گیرد... دنیای آپولویی با رؤیا و تصویر عجین است و به زیبایی هنر می انجامد و تکیه آن بر فردیت است. دنیای دیونوسوسی با کل هستی سر وکار دارد... »(نقد ادبی شمیسا/ 341)

در این رابطه حوزه ی دیگری که من در این شعر ها به آن توجه کردم حوزه ی کمرنگ رنگ در شعر است رنگها اغلب تاریک وسیاه و خاکستری اند در مقابل حضور نادر سرخ و سفید و سبز . این مسأله و مواجهه معنادار خواب و رؤیاو خاک و گوروتابوت با مخاطب باعث می شود ، شاعر را مثل هدایت و فروغ «دیونوسوسی» یعنی مغموم وتاریک و احساسی ببینیم.

شاعر ، دغدغه ی نوشتن دارد و با حضور کلماتی مثل (سطر،حرف،نقطه،خط،مداد،جمله،خوانا،بیت، سرودن،خواندن)به این امر عینیت می بخشد  در حالی که می داند:

«این گزارش را هیچ خبرگزاری مخابره نخواهد کرد»(داود.../45 )

بسامد (آسمان و ماه و آفتاب و ستاره وباد)، آمیختگی او با طبیعت و توجه ویژه اش به دایره ی وسیع جانوران (ماهی،مار،کلاغ،شتر،پلنگ،پروانه،عقاب،جوجه،آهو،.. ) باز هم این مطلب را تبیین می کند که شاعر بین آدمها تنهاست و به امیدرابطه ای با (پنجره و پرنده ) نشسته است.

- داوود درحنجره داشت، مصطفی فخرایی، چ اول 1382،تهران،نشر داستانسرا

-  بیان ومعانی ، سیروس شمیسا، ،  چ هشتم، 1383، تهران ،فردوس

فراخوان

صفحه نخستین نشریه صوتی ادبیات ایران است که قصد دارد آثار ادبی را به صورت صوتی به گوش مخاطبان و دوستداران ادبیات برساند.

در این راستا آثار ادبی روی لوح فشرده قرار خواهد گرفت تا دسترسی آسان تر و بهتر برای علاقه مندان به ادبیات فراهم شود.

آرشیو این نشریه در وب سایت   www.safhe.org   برای شنیدن در دسترس علاقه مندان قرار خواهد گرفت.

برای رسیدن به این هدف از تمامی نویسندگان ، شاعران و اهل ادبیات دعوت به همکاری می نماییم. این همکاری می تواند در قالب ارسال حداقل سه اثر داستانی کوتاه یا مینی مال و حداقل سه شعر برای نشریه باشد. همچنین ارسال آثار می تواند  به صورت صوتی یا مکتوب ( ترجیحا تایپ شده ) باشد.

به یکی از نشانی های زیر با ما تماس بگیرید :

آدرس سایت :           www.safhe.org

پست الکترونیک :      info@safhe.org      

شماره تماس :           09166513090  اسماعیل قنواتی

صندوق پستی :         بندرماهشهر- صندوق پستی 154 – اداره پست مرکزی

دفتر دوم «نمونه هايی چند از شعر معاصرايران درآغاز هزاره  ي سوم ميلادي » باعنوان فرعي «براي رسيدن به چشم اندازي واقع بينانه ازوضعيت وجريان شعر معاصر » به انتخاب و تدوین کاميارعابدي ،  منتخبی از آثار حدود یک صد و بیست شاعر معاصر همراه با کتاب شناسی کامل آنان در78صفحه ي دو ستوني به شکل ضميمه ي مستقل نشريه ي«انديشه وهنر» دوره ي دهم ،شماره ي شانزدهم،زمستان 87 باقيمت 8000ريال منتشر شد.          

 تلفن انديشه وهنر 88953136

ص پ 7743- 14155

                           بهاران مبارک

زخم اين سنگ ها را زود تر  شفابده !

-------------------------------------------------------

« من پای لرز هیچ خربزه ای امضا نمی کنم»

اولین مجموعه شعر شاعر جوان بندر دیری ، « پژمان قانون » در شمارگان 1100نسخه به وسیله ی نشر ثالث در 66صفحه که شامل 35 شعر است ، منتشر شد.

-------------------------------------------------------

به رهیافت(نقدنوشته های من) سر بزنید.

-------------------------------------------------------

ناگهان خود را در بطری سر به هوایی انداختم به آب

سر از ساحلی گرمسیری در آوردم

افتادم به دست بچه ای اخمو

دست هایم را از دست داده بودم

خواب های شیشه ای ام چسبیده بودند به بازوانم و

هیچ اتفاقی لای دندان هایم گیر نکرده بود

روی همین موج ها

خواب هایم سفرهای طولانی شان را پارو می زدند

رنگ موج ها از ترس ریخته بود و

آفتاب خم شده بود ته دریا

تکه کاغذی شده بودم از درد به دور خود پیچیده

به خط غریبی در آمده بودم

افتادم بر سنگ قبری خوابیده در ساحل

آواز جاشوان غرق شده

قلپ قلپ از بطری شکسته بالا می آمد.

-----------------------------------------------------------------------------------------

خوانش آقای حبیب شوکتی نیا

شعر جنوب همیشه شاخصه های خودش را داشته و دارد . به خاطر همین کسی مثل سپانلو به نحله ی خاص از شعر معاصر معتقدست که شعر جنوبش می نامد .
فخرایی شاعری جنوبی ست و گرمی جنوب در واژه گانش جاری ست . همچون روانی پور که نثرش بی که جنوبی خاص باشد ، حضوری جنوبی دارد.
و این در آمدن به خطی غریب با تمام نثر گونه گی اش به دلیل افعال گاه غبر ضروزی،در خواب هایی اتفاق می افتد از جنس کابوس اما روشن و زلال.
کابوس های جنوبی همواره دریا و جاشوان را در خود نهفته دارند. همانگونه که رویاهای گرم شان. ولی این بطری کذایی که آواز از دهنه اش قلپ قلپ بالا می اید، بیش از آنکه جنوبی باشد، از دیار افسانه هاست . و این افسانه اشنای تمامی سرزمین های همسایه با دریاست.
چیزی که این افسانه را به دیار جنوب پیوند می زند ، سنگ قبر خوابیده بر ساحل ست. که جنوبیان در همیشه ی تاریخ از این سنگ قبرها گورستان کاشته اند بر کناره های ساحل خاطرات شان.
اما سفر فخرایی در مسیر این خط غریب، ساکن ست . بی هیچ حرکتی در شعر. انگار زنجیری ناپیدا بر پای واژه گان دارد که حس محرکانه به مخاطب نمی چشاند. انگار سفری در خلا صورت گرفته .
و اگر منظور شاعر القای خمودی و به حس ساکت مرگ رسیدن باشد، موفق ست.ولی اگر .....

------------------------------------------------------------------------------

خوانش آقای ابوالفضل حسنی

خوانش خانم پورجوادی

-----------------------------------------------------------------------

خوانش آقای سهولی

خوانش آقای قزللو

خوانش آقای باقری فر

بی شک با شعری مواجه گشته ام که سمبل ها و شناختشان، یگانه راه دستیابی به درون مایه ی اثر محسوب می شود...
" ناگهان خود را در بطری سر به هوایی انداختم به آب"
در ناخودآگاه اکثریت، که از قضا ریشه ای عمیق در کودکیمان نیز دوانده، نامه ی درون بطری سمبلیست از واپسین امید های انسانی ناچار و به تنگ آمده، که آخرین امید به رهایی و نجات را به دست موج های گاها غیر قابل اطمینان دریا می سپارد، آن هم تنها با بارقه ی کوچک احتمالاتی چون بازیافت یا خوانده شدن در ساحلی دور/ روزی/ جایی... آوردن واژه ی " ناگهان" در ابتدایی ترین نقطه ی شعر حکایت از تصمیم بی باکانه و دیوانه وار مسافری می کند، که حتی قایق قابل اطمینانی را برای سفرش انتخاب نکرده "شیشه ای سر به هوا"... و این بدان معنیست که یک انسان چقدر از نخوانده شدن و در واقع درک نشدن به تنگ آمده است که برای رساندن پیامش به دستانی فهیم، خود را به موج های حادثه می سپارد و پیرانه سر راهی جهان احتمالات می شود...
" سر از ساحلی گرمسیری در آوردم / افتادم به دست بچه ای اخمو / دست هایم را از دست داده بودم / خواب های شیشه ای ام چسبیده بودند به بازوانم و / "
اما در این اثر راوی، نامه ( بخشی از تفکرات و وجودش ) را بر آب نیافکنده، بلکه از فرط استیصال و ستوه، تمامیت خود را بر امواج سرکش سپرده است تا شاید بر ساحلی فرود آید، که دست هایی نه چندان اخمو بازش یابد... در واقع بزرگ ترین خطر زندگی را برای دست یابی به ایده آل به جان خریده... اما درست همانند سایر تراژدی های حیات، این انتحار نیز با شکست مواجه می شود/ در واقع تمام زحمات و مشقاتی که در راه این سفر طاقت فرسا متحمل شده، نه تنها اجری در پی نداشته، بلکه به نتیجه ای بدتر منجر گشته... به طوری که مسافر ما، در شیشه حتی اختیار دست هایش را نیز از کف می دهد و محکوم به تبعیت از اراده ی دستان کودکی می شود که فاقد ذره ای نشاط و هستی کودکانه است... بنابراین خط بطلانی بر تمام آرزوی مسافر کشیده می شود... آرزو هایی که از نم این دریا و رنج سفر بخار کرده و در خود حبس شده اند..." هیچ اتفاقی لای دندان هایم گیر نکرده بود"
به گمان من یکی از بدترین حادثه هایی که ممکن است بر شخصی حادث شود، فقدان "اتفاق" و به تعبیری، گونه ای از حرکت در زندگیش است... در واقع محکوم شدن به تداوم حیاتی بی رنگ و بو که روی موج های تقدیر و قَدَر، تلو تلو خوران سرنوشت زندانیش را رقم می زند...
"روی همین موج ها / خواب هایم سفرهای طولانی شان را پارو می زدند/ رنگ موج ها از ترس ریخته بود و /"
به گمانم در این قسمت شعر/ بطری دوباره بر آب پرتاب می شود و سفری دیگر آغاز می گردد... اما این بار هولناک تر و خطرآفرین تر... بطوری که رنگ دریا هم حتی از این انتحار و از جان گذشتگی سفید می شود...
"آفتاب خم شده بود ته دریا /تکه کاغذی شده بودم از درد به دور خود پیچیده / به خط غریبی در آمده بودم / افتادم بر سنگ قبری خوابیده در ساحل / آواز جاشوان غرق شده / قلپ قلپ از بطری شکسته بالا می آمد."
مسافر درست مانند کشتی شکسته ای که واپسین نفس هایش را بر کرانه ی بی انتهای دریا می کشد، در خواب و رویا هایش فرو می رود... خورشید رو به غروب است / درست مانند جان و زندگی مسافر محبوس در شیشه ای که به غروب زندگیش می رسد/ ارتباط سمبلیکی که میان غروب خورشید و پایان زندگی مسافر ایجاد شده، زیبا و مشهود است...
این نامه/ انسان، رو به مرگ است... و از شدت دردِ تمام خوانده نشده هایش و بی حاصلی تمام این تلاش، چون عقرب گزیده ای، به خود می پیچد و جان می کند...
برای شکستنِ وجودی شیشه ای، تکه ای سنگ هم کفایت می کند...
کسی همراه امید های نافرجامش در خود غرق می شود و می میرد... این پایان درد آور و غم انگیز چیز تازه ای در تاریخ بشری ما نیست... آدمیان زیادی اینگونه بر سنگ قبر ها شکسته اند...
------------------------------------------------------------------



معرفی و نقد «داوود در حنجره داشت»/اصلان قزللو

------------------------------------------------------------------
ویژه نامه ی « ویژه ی شناخت شاعرانگی و پاسداشت ادبی سعید مهیمنی »

29 آبان سومین سالگرد بدرود شاعر بزرگ منوچهر آتشی است ، با شعری و خاطره ای از اولین دیدار با او یادش را گرامی می داریم.

یکی از اسب های سفید گم شده است  

به رسم خودم

اول می دوم دور سرم

تا نزدیکای قطبی مایل به جنوب

تا برسم به خط استوایی که در من کشیده ای

و بعد چند دانه اشک را

در فاصله ی حالا خیلی عمیق مان

پر می کنم

خالی تو را در کنارم حالا

در عکسی که در «آیینه ی جنوب» انداختیم

«داوود در حنجره ...»ام را

از حنجره ی زخمی تو دارم

سم اسب ها را با سوار بر شیهه ی که رفتی

جا گذاشتی در من

قبل از این که قلبت کمی مکث کند

بر عکسی که

چرا دست در گردن صخره ای تنها

یکریز نگه داشته گریه اش را

تا در دریای بوشهر بریزد

به«تماشا»ی آتشی که در «نسیم جنوب»انداخته ای آمده ام

با «کارنامه »ای در دستم

و خاموشی «آتشی»که نمیرد در دلم

چند چشم با لب های خمیده ی گریه

به من قرض دهید

تا بدوم زانو بریده در دشت های سرگردان جنوب

یکی از اسب های سفید

از امروز گم شده است

 (84/8/30)

یادی و خاطره ای از اولین دیدار

اندکی نزدیک به درازای ده سال ،پشت سرم را نگاه می کنم تا برسم به 76/1/31بوشهر،دفتر« آیینه ی جنوب»نخستین دیدار.مشتاقانه و با عشقی سوزان سه ساعت راه را کوبیدم از «دیر»تا دست های گرم و حضور صمیمی استاد منوچهر آتشی را در بوشهر حس نمایم.شعرهایش را آنقدر – به ویژه در دوران دانشجویی- نوشیده بودم که از درونم لب پر می زد.پر شده بودم از حضورش.وقتی به او رسیدم ، شعر امان نداد.در و دیوار آیینه ی جنوب را شعر فرا گرفت.پیش از این،سیاه مشق هایم را سخاوتمندانه در همین نشریه چاپ کرده بود.و گویا چند بار پدرانه حضور ناچیز مرا خواسته بود.این را بعدها یکی از شاعران و منتقدان بوشهری در «دوشنبه های نسیم جنوب»گفت. روبه روی آتشی-این پلنگ دره ی دیزاشکن- نشستن چه جرات و جسارتی به من بخشیده بود.چند تا از شعرهایم را با لرزشی در صدا برایش خواندم.نقد و تشویق های بی دریغ اش ،انرژی نهفته ای را در درونم به ودیعه نهاد، که هنوزا از آن آبشخور زلال تغذیه می کنم.چند داستان نیز همراه آورده بودم.بعدها شعرها و داستان ها را در آیینه ی جنوب چاپ کرد.

ادبیات معاصر را – بخصوص شعر- در خونم تزریق کرده بودند.سرنوشتم با شعر گره خورده بود و بی تابانه می خواندم.و سوال های بی شماری که داشت روح نازکم را درهم می شکست.بی قراری هایم را راجع به شعر معاصر و موج ها و نسل های شعری در قالب چند سوال برایش فرستادم.با حوصله و صمیمانه یک صفحه از آیینه ی جنوب را به پاسخ سوال هایم اختصاص داد...و بعدها که با «نسیم جنوب» بر ادبیات عطش زده ی بوشهر وزید، باز هم همکاری ام را ادامه دادم.این که شعر جوان بوشهر ، قابلیت های بسیاری را از خود نشان داده و چهره های تازه نفسی در شعر امروز جنوب قد برافراشته اند، بی شک سایه ی پدری مهربان- با تمام نامهربانی ها که دید – و استادی دلسوز چون منوچهر آتشی بر سر داشته اند.حالا آن ها حضور آتشی را ادامه خواهند داد.

با مرگ«باقر»همراه با خانواده ی داغدیده اش به تهران رفت و شد دبیر شعر «کارنامه» . اولین مجموعه شعرم را «داوود در حنجره داشت» به صورتی مختصر در کارنامه معرفی کرد.و بعد کتاب «فایز دشتی »ام را به حضورش رساندم. و حالا صدای آشنای آتشی بود که از فاصله ی تهران تا «دیر» این طور شنیدم:« ......کار بسیار خوبی است.»گه گاهی که دلم دلتنگ کلام روشنش می شد ، حال و احوالش را تلفنی جویا می شدم.عادت کرده بودم به صدایش.در پشت صدای خش دارش عظمت روح اساطیر ایرانی و خروش موج های دریای بوشهر را حس می کردم.

برای پایان نامه ی دانشگاهی ام که راجع به «زندگی و شعر محمد رضا نعمتی زاده»، نخستین شاعر نیمایی سرای جنوب ، دوست دیرین آتشی بود،بی دریغ و با حوصله ای درخور ستایش به سوال هایم در این زمینه در چند صفحه پاسخ داد و مرا شرمنده ی محبت های همیشه اش نمود.آتشی دانسته هایش را سخاوتمندانه در اختیار دیگران قرار می داد. وی در یادداشتی که یک هفته قبل از کوچ نابهنگامش به برگزار کنندگان همایش چهره های ماندگار نوشته بود،فروتنانه و صمیمانه نوشت:« ...این قلم کوچک ، و امروز خسته تا آن جا که در توانش بوده به گمان خود در راه خیر و روشنی و ایمان به سر دویده و از نثار هرچند اندکی یافته ها و دانسته های خود به پای هنرجویان هرگز دریغ نورزیده.»

استاد همیشه ام ،یک جلد از کتاب تازه چاپ شده ام «باباطاهر همدانی»را در چند سطر پیشکش حضور گرمتان کرده بودم و امروز و فردا کردن هایم و گرفتاری های زندگی و تنبلی های من سبب شد که نتوانم به حضورتان بفرستم و حالا می بینم که دیگر چه زود دیر شده است.ببخشایم شاعر «فراقی » ها ،ببخشایم شاعر «گندم و گیلاس» ، ببخشایم.

نه ، آتشی نمرده است .آتشی تا همیشه فروزان و روشن است. من آتشی را ، هما ن گونه که خود درباره ی « زنده یاد نعمتی زاده » گفته بود «در خود زنده می دارمش.»

 ( به نقل از :هفته نامه ی نیم روز، آذر86،شماره ی 48 )

سلامی گرم به شاعر نو پرداز و خوش سخن/ جناب آقای مصطفا فخرایی...
به ادبستان آن حضرت شرفیاب شدم، در آن منظرگاه معنوی به دریای خروشان و پرتلاطمی رسیدم که مرا در ساحل بلند و طولانی خود به منت جای داد. اندک زمانی از آن مهمانی زیبا بهره مند و مستفید گردیدم و با آن دریای پر تلاطم و مواج همدم شدم.
اگر چه شعر معرفت ذاتی شاعر را بیان می کند و ذائقه ی شعری، وجودی ست که جلوه های معنوی و رحمانی انسان آن را هدایت و رهبری می کند، و نگاه اصلاح گرایانه ی هر شخصی نمی تواند چندان راهبردی برای شاعر به ارمغان داشته باشد. اما همیشه تعامل فکری در جوامع بشری در جهت فرا گیری و ادراک علوم و نایافته هایی بوده است که به مرور در شکل گیری تمدن و فرهنگ و ادب تأثیر گذار بوده است.
لذا با این که می دانیم پیچیدگی مفاهیم، در شعر اشتیاق و لذت خواندن شعر را کم رنگ می کند و گاهاً فکر و اندیشه ی مخاطب را به بیراهه می برد، اما این خصیصه به شاعر امکان می دهد که اندیشه های ظریف و حساس خود را در پوشش مفاهیم چند گانه و قرینه سازی ها و نیز واژگان ترکیبی به خواننده بفهماند. شاید صاحب نظران این را یک ضعف در وجود شاعر بدانند و بگویند که شاعر نتوانسته است به زبان ساده و روان روزبسراید. اگر این گونه باشد اشعار و ابیات کلاسیک ادبیات ما نیز در معرض ایراد و اتهام خواهد بود، که در این خصوص همه اذعان داریم که تفسیر دروس فارسی در مدارس و دانشگاه های کشور، خصوصاً غزلیات و عروض.... برای دانش آموزان و دانش جویان بسیار زمان بر و کسل کننده بوده و می باشد.
اشعار پر معنی و ژرف اندیش جناب آفای فخرایی نیز از آن دسته اشعاری ست که خواننده را به تعمق و تلاش برای رسیدن به چشمه ی جوشان درون نگاه شاعر وا می دارد و غور در ترکیبات و استعاره ها، ذهن جویای موسیقی و ترنمات درون یک شعر را به حاشیه ی یک اثر می کشاند و خواننده را از لذت و گیرایی مخدری که شعر بر روح زخم خورده ی او اثری زنده و ماندگار خواهد گذاشت، محروم می کند.
هر شخصی که بتواند در وجود و ذهن خودش و بر فکرش و یا صفحه ای از کاغذ طرحی از یک سخن را ترسیم کند، به یقین می داند که این شعر مجموعه ی چندین طرح و تصویر است که در ذهن خلاق شاعر شکل گرفته و در ابعادی متفاوت به عرصه ی ظهور رسیده است. این نقوش و خطوط و سایه هایی که ذهنیت شاعر را به دنبال خود کشیده است تابلو بزرگی از یک نقاشی و طرحی ست که اگر شاعر توانایی برجسته نمودن و آفریدن آن را داشت، می توانست از آن کمک بگیرد و رسالت گفتاری خویش را به تصویر بکشد.
اگر به صف آرایی هر طرح که سعی بر این دارد خودش را به دیگری مقدم بدارد بپردازیم، شاید بتوانیم با اندیشه های شاعر نزدیک تر شویم.
به کاغذ های در دستش نرسیدم/ به دست های کاغذی اش
تصور می شود که بین جسم و جماد و موجودی جاندار و بی جان تردیدی در دل شاعر ایجاد گردیده که هم به حرکت و پویایی اشاره شده است و هم به ایست و واماندن و نرسیدن. دست های کاغذی دست هایی می تواند باشد که غرور و عشق را به جای گذاشته است.
که افق را در چشم هایم مچاله کرده است.
این همان نگاهی ست که از رویه و جسم کاغذی عبور کرده و در افقی دوردست کم رنگ و محو می شود و افق در دیدگانش فرمی ناپسند می گیرد.
رنگ آمیزی گریه های چسبیده بر پلک هایم
سردی شکاف روحم را نمی پوشاند.
شاعر همه ی رنج های زمینی اش را در طرح و قالبی از اشک ها و گریه های رنگ آمیزی شده به تصویر کشیده است و آن ها را در ناباوری بهانه ای برای زخمی که به درونش وارد شده و ترمیم ناپذیر است نظاره گر است.
سنگین بود و
فقط دست هایم را خمیده تر نگه می داشت

طرحی دیگر از انسانی که با دستی خمیده تسلیم یک پدیده ی غیر منتظره شده است.
نام گلی بیخ گلویم حلقه شده
می توان تصور کرد که یک گل راه نفس یک انسان را مسدود کرده. گلی که مظهر زیبایی و عشق است خاری ست در گلو. و یا باز می توان گلی رونده را در نظر گرفت که در عین حالی که دوست است اما پیچک وار بر گردن شاعر در حال پیچش است تا آن جا که راه را بر نفس او می بندد.
اشاره های انگشتم دیگر مال من نیست
انگشت اشاره، انگشتی ست که یا چیزی را نشان می دهد و می شناساند و یا این که یک واقعه را به ثبت می رساند. اتفاقی که شاعر را ناخواسته به آن سوی سوق می دهد.
افق خط آلود
این هم یک طرح زیباست. افقی که می توان آن را هاشور زد و یا با خطوط مختلف آن را تماشا کرد.
افق خط آلود
سطرهای بلندش را متوقف کرده است
طرح دیگری از ذهن حساس و دل آزرده ی شاعر است. به راستی افق در کجای دنیا شکل می گیرد؟
برای ترمیم تصادفی که
در خطوط پیشانی ام رخ داد
زخم هایم را به تعویق می اندازم
خطوط پیشانی دارای نشانه و علائم خاصی ست. گاهی اخم است ، گاهی ترس است ، گاهی کینه و گاهی نفرت است و گاهی ابرو بالا انداختن و فخر و غرور است. اما طرح تصویری که شاعر به آن اشاره کرده چه می تواند باشد؟
شاید این طرح چهره ای باشد که با خطوط شطرنجی پر شده باشد. خطوطی که هر کدام زخمی کهنه و ترمیم نیافته باشند.
زیر دندان کوسه های گرسنه هم
فکرهای پریشانم را به تو خیره می کنم.
در این وادی پر افاده که .........، شاید شاعر به آینده اش می نگرد و شاید هم در دوردست ها دل به تولد نوزاد عشق سپرده است    

خوانشی بر این شعر از نگاه آقای سهولی

واژه های نشسته درشعر و تصاویر ایجادشده بیشترازیک مسیرفکری وعقلی پیروی می کنند تا ازتصاویرعینی. تابلویی که شاعردراین تصاویر ترسیم می کند مه آلود است مانند شی ای سفید روی زمینه ای سفید آن هم ازمنظری دور. ازاین چشم انداز که گاهی وسیع ، گاهی عمیق، گاهی دور گاهی نزدیک می شود به آسانی نمی توان سایه روشن ومسیرانتزاعی شعر فخرایی رادریافت . به ویژه درگزاره های آغازین شعر که ازلحاظ زبانی فوق العاده هستند و کاش این مهارت همه ی شعررا از این گونه فضای مه آ لود برخوردارمی کرد.هرچند در کل متن زبان بیش ازمعنا خودنمایی می کند . اماهرچه به پایان شعرنزدیک می شویم این کاستی بیشتر حس می شود.
چه عنصر یاعناصری باعث شده است زمینه های آغازین شعر شاعرانه ترباشد؟
شاید دنبال کردن مسیرعقلی توام با رنگی ازاستدلال درخلال ارائه ی تصاویروبهره وری  اززبان این امکان را پدید آورده  باشد.
درجدال این استدلال وتصاویری که درپی آن می آید شاعربیشتربه تصاویرذهنی متکی است ودرگیرودار این مسیر است که شروع شعر با بندهای پایانی تفاوت می یابندوشعردرکلیت خودبه فضای تصویری پرتاب بیشتربسنده می کند.
البته گزاره هایی درمیان شعرهستند که گاهی می خواهند مانند گزاره های آغازین شعر ازمسیر عقل واستدلال توام باتصویر پیروی کنند که ادامه نمی یابند وفضاها منقطع به نظرمی رسد گزاره های جانداری چون:
"اشاره ی انگشتم دیگر مال من نیست"
البته درمحورعمودی شعر نوعی ارتباط به چشم می خورد که باکنایه هایی که درسطرهای افقی شعرروی می دهد این ارتباط گسسته می شود.فخرایی بامهارت خاصی ازشیوه ی زبان درمحورهای افقی شعرمعنای مرتبط عمودی شعررا به تعویق می اندازد وشعردراین کنش وواکنش های عمودی –افقی فضاپذیرمی شود.شاید فخرایی بااستفاده ازصنعت کنایه درشعروایجادگره درفضا ی غیرمستقیم عمودی –افقی شعرنوآوری می کند.
البته درکار فخرایی به کارگیری عناصرزبان بسیار حائزاهمیت است زیرا فخرایی به کاربردن این عناصر-هرچند گاهی این گونه نیست-نه به قصد بیان موضوعی به کار می گیرد بلکه جهت برجسته سازی در مقابل فرایندخودکاری زبان صورت می دهد.