فراخوان

صفحه نخستین نشریه صوتی ادبیات ایران است که قصد دارد آثار ادبی را به صورت صوتی به گوش مخاطبان و دوستداران ادبیات برساند.

در این راستا آثار ادبی روی لوح فشرده قرار خواهد گرفت تا دسترسی آسان تر و بهتر برای علاقه مندان به ادبیات فراهم شود.

آرشیو این نشریه در وب سایت   www.safhe.org   برای شنیدن در دسترس علاقه مندان قرار خواهد گرفت.

برای رسیدن به این هدف از تمامی نویسندگان ، شاعران و اهل ادبیات دعوت به همکاری می نماییم. این همکاری می تواند در قالب ارسال حداقل سه اثر داستانی کوتاه یا مینی مال و حداقل سه شعر برای نشریه باشد. همچنین ارسال آثار می تواند  به صورت صوتی یا مکتوب ( ترجیحا تایپ شده ) باشد.

به یکی از نشانی های زیر با ما تماس بگیرید :

آدرس سایت :           www.safhe.org

پست الکترونیک :      info@safhe.org      

شماره تماس :           09166513090  اسماعیل قنواتی

صندوق پستی :         بندرماهشهر- صندوق پستی 154 – اداره پست مرکزی

دفتر دوم «نمونه هايی چند از شعر معاصرايران درآغاز هزاره  ي سوم ميلادي » باعنوان فرعي «براي رسيدن به چشم اندازي واقع بينانه ازوضعيت وجريان شعر معاصر » به انتخاب و تدوین کاميارعابدي ،  منتخبی از آثار حدود یک صد و بیست شاعر معاصر همراه با کتاب شناسی کامل آنان در78صفحه ي دو ستوني به شکل ضميمه ي مستقل نشريه ي«انديشه وهنر» دوره ي دهم ،شماره ي شانزدهم،زمستان 87 باقيمت 8000ريال منتشر شد.          

 تلفن انديشه وهنر 88953136

ص پ 7743- 14155

                           بهاران مبارک

زخم اين سنگ ها را زود تر  شفابده !

-------------------------------------------------------

« من پای لرز هیچ خربزه ای امضا نمی کنم»

اولین مجموعه شعر شاعر جوان بندر دیری ، « پژمان قانون » در شمارگان 1100نسخه به وسیله ی نشر ثالث در 66صفحه که شامل 35 شعر است ، منتشر شد.

-------------------------------------------------------

به رهیافت(نقدنوشته های من) سر بزنید.

-------------------------------------------------------

ناگهان خود را در بطری سر به هوایی انداختم به آب

سر از ساحلی گرمسیری در آوردم

افتادم به دست بچه ای اخمو

دست هایم را از دست داده بودم

خواب های شیشه ای ام چسبیده بودند به بازوانم و

هیچ اتفاقی لای دندان هایم گیر نکرده بود

روی همین موج ها

خواب هایم سفرهای طولانی شان را پارو می زدند

رنگ موج ها از ترس ریخته بود و

آفتاب خم شده بود ته دریا

تکه کاغذی شده بودم از درد به دور خود پیچیده

به خط غریبی در آمده بودم

افتادم بر سنگ قبری خوابیده در ساحل

آواز جاشوان غرق شده

قلپ قلپ از بطری شکسته بالا می آمد.

-----------------------------------------------------------------------------------------

خوانش آقای حبیب شوکتی نیا

شعر جنوب همیشه شاخصه های خودش را داشته و دارد . به خاطر همین کسی مثل سپانلو به نحله ی خاص از شعر معاصر معتقدست که شعر جنوبش می نامد .
فخرایی شاعری جنوبی ست و گرمی جنوب در واژه گانش جاری ست . همچون روانی پور که نثرش بی که جنوبی خاص باشد ، حضوری جنوبی دارد.
و این در آمدن به خطی غریب با تمام نثر گونه گی اش به دلیل افعال گاه غبر ضروزی،در خواب هایی اتفاق می افتد از جنس کابوس اما روشن و زلال.
کابوس های جنوبی همواره دریا و جاشوان را در خود نهفته دارند. همانگونه که رویاهای گرم شان. ولی این بطری کذایی که آواز از دهنه اش قلپ قلپ بالا می اید، بیش از آنکه جنوبی باشد، از دیار افسانه هاست . و این افسانه اشنای تمامی سرزمین های همسایه با دریاست.
چیزی که این افسانه را به دیار جنوب پیوند می زند ، سنگ قبر خوابیده بر ساحل ست. که جنوبیان در همیشه ی تاریخ از این سنگ قبرها گورستان کاشته اند بر کناره های ساحل خاطرات شان.
اما سفر فخرایی در مسیر این خط غریب، ساکن ست . بی هیچ حرکتی در شعر. انگار زنجیری ناپیدا بر پای واژه گان دارد که حس محرکانه به مخاطب نمی چشاند. انگار سفری در خلا صورت گرفته .
و اگر منظور شاعر القای خمودی و به حس ساکت مرگ رسیدن باشد، موفق ست.ولی اگر .....

------------------------------------------------------------------------------

خوانش آقای ابوالفضل حسنی

خوانش خانم پورجوادی

-----------------------------------------------------------------------

خوانش آقای سهولی

خوانش آقای قزللو

خوانش آقای باقری فر

بی شک با شعری مواجه گشته ام که سمبل ها و شناختشان، یگانه راه دستیابی به درون مایه ی اثر محسوب می شود...
" ناگهان خود را در بطری سر به هوایی انداختم به آب"
در ناخودآگاه اکثریت، که از قضا ریشه ای عمیق در کودکیمان نیز دوانده، نامه ی درون بطری سمبلیست از واپسین امید های انسانی ناچار و به تنگ آمده، که آخرین امید به رهایی و نجات را به دست موج های گاها غیر قابل اطمینان دریا می سپارد، آن هم تنها با بارقه ی کوچک احتمالاتی چون بازیافت یا خوانده شدن در ساحلی دور/ روزی/ جایی... آوردن واژه ی " ناگهان" در ابتدایی ترین نقطه ی شعر حکایت از تصمیم بی باکانه و دیوانه وار مسافری می کند، که حتی قایق قابل اطمینانی را برای سفرش انتخاب نکرده "شیشه ای سر به هوا"... و این بدان معنیست که یک انسان چقدر از نخوانده شدن و در واقع درک نشدن به تنگ آمده است که برای رساندن پیامش به دستانی فهیم، خود را به موج های حادثه می سپارد و پیرانه سر راهی جهان احتمالات می شود...
" سر از ساحلی گرمسیری در آوردم / افتادم به دست بچه ای اخمو / دست هایم را از دست داده بودم / خواب های شیشه ای ام چسبیده بودند به بازوانم و / "
اما در این اثر راوی، نامه ( بخشی از تفکرات و وجودش ) را بر آب نیافکنده، بلکه از فرط استیصال و ستوه، تمامیت خود را بر امواج سرکش سپرده است تا شاید بر ساحلی فرود آید، که دست هایی نه چندان اخمو بازش یابد... در واقع بزرگ ترین خطر زندگی را برای دست یابی به ایده آل به جان خریده... اما درست همانند سایر تراژدی های حیات، این انتحار نیز با شکست مواجه می شود/ در واقع تمام زحمات و مشقاتی که در راه این سفر طاقت فرسا متحمل شده، نه تنها اجری در پی نداشته، بلکه به نتیجه ای بدتر منجر گشته... به طوری که مسافر ما، در شیشه حتی اختیار دست هایش را نیز از کف می دهد و محکوم به تبعیت از اراده ی دستان کودکی می شود که فاقد ذره ای نشاط و هستی کودکانه است... بنابراین خط بطلانی بر تمام آرزوی مسافر کشیده می شود... آرزو هایی که از نم این دریا و رنج سفر بخار کرده و در خود حبس شده اند..." هیچ اتفاقی لای دندان هایم گیر نکرده بود"
به گمان من یکی از بدترین حادثه هایی که ممکن است بر شخصی حادث شود، فقدان "اتفاق" و به تعبیری، گونه ای از حرکت در زندگیش است... در واقع محکوم شدن به تداوم حیاتی بی رنگ و بو که روی موج های تقدیر و قَدَر، تلو تلو خوران سرنوشت زندانیش را رقم می زند...
"روی همین موج ها / خواب هایم سفرهای طولانی شان را پارو می زدند/ رنگ موج ها از ترس ریخته بود و /"
به گمانم در این قسمت شعر/ بطری دوباره بر آب پرتاب می شود و سفری دیگر آغاز می گردد... اما این بار هولناک تر و خطرآفرین تر... بطوری که رنگ دریا هم حتی از این انتحار و از جان گذشتگی سفید می شود...
"آفتاب خم شده بود ته دریا /تکه کاغذی شده بودم از درد به دور خود پیچیده / به خط غریبی در آمده بودم / افتادم بر سنگ قبری خوابیده در ساحل / آواز جاشوان غرق شده / قلپ قلپ از بطری شکسته بالا می آمد."
مسافر درست مانند کشتی شکسته ای که واپسین نفس هایش را بر کرانه ی بی انتهای دریا می کشد، در خواب و رویا هایش فرو می رود... خورشید رو به غروب است / درست مانند جان و زندگی مسافر محبوس در شیشه ای که به غروب زندگیش می رسد/ ارتباط سمبلیکی که میان غروب خورشید و پایان زندگی مسافر ایجاد شده، زیبا و مشهود است...
این نامه/ انسان، رو به مرگ است... و از شدت دردِ تمام خوانده نشده هایش و بی حاصلی تمام این تلاش، چون عقرب گزیده ای، به خود می پیچد و جان می کند...
برای شکستنِ وجودی شیشه ای، تکه ای سنگ هم کفایت می کند...
کسی همراه امید های نافرجامش در خود غرق می شود و می میرد... این پایان درد آور و غم انگیز چیز تازه ای در تاریخ بشری ما نیست... آدمیان زیادی اینگونه بر سنگ قبر ها شکسته اند...
------------------------------------------------------------------



معرفی و نقد «داوود در حنجره داشت»/اصلان قزللو

------------------------------------------------------------------
ویژه نامه ی « ویژه ی شناخت شاعرانگی و پاسداشت ادبی سعید مهیمنی »

29 آبان سومین سالگرد بدرود شاعر بزرگ منوچهر آتشی است ، با شعری و خاطره ای از اولین دیدار با او یادش را گرامی می داریم.

یکی از اسب های سفید گم شده است  

به رسم خودم

اول می دوم دور سرم

تا نزدیکای قطبی مایل به جنوب

تا برسم به خط استوایی که در من کشیده ای

و بعد چند دانه اشک را

در فاصله ی حالا خیلی عمیق مان

پر می کنم

خالی تو را در کنارم حالا

در عکسی که در «آیینه ی جنوب» انداختیم

«داوود در حنجره ...»ام را

از حنجره ی زخمی تو دارم

سم اسب ها را با سوار بر شیهه ی که رفتی

جا گذاشتی در من

قبل از این که قلبت کمی مکث کند

بر عکسی که

چرا دست در گردن صخره ای تنها

یکریز نگه داشته گریه اش را

تا در دریای بوشهر بریزد

به«تماشا»ی آتشی که در «نسیم جنوب»انداخته ای آمده ام

با «کارنامه »ای در دستم

و خاموشی «آتشی»که نمیرد در دلم

چند چشم با لب های خمیده ی گریه

به من قرض دهید

تا بدوم زانو بریده در دشت های سرگردان جنوب

یکی از اسب های سفید

از امروز گم شده است

 (84/8/30)

یادی و خاطره ای از اولین دیدار

اندکی نزدیک به درازای ده سال ،پشت سرم را نگاه می کنم تا برسم به 76/1/31بوشهر،دفتر« آیینه ی جنوب»نخستین دیدار.مشتاقانه و با عشقی سوزان سه ساعت راه را کوبیدم از «دیر»تا دست های گرم و حضور صمیمی استاد منوچهر آتشی را در بوشهر حس نمایم.شعرهایش را آنقدر – به ویژه در دوران دانشجویی- نوشیده بودم که از درونم لب پر می زد.پر شده بودم از حضورش.وقتی به او رسیدم ، شعر امان نداد.در و دیوار آیینه ی جنوب را شعر فرا گرفت.پیش از این،سیاه مشق هایم را سخاوتمندانه در همین نشریه چاپ کرده بود.و گویا چند بار پدرانه حضور ناچیز مرا خواسته بود.این را بعدها یکی از شاعران و منتقدان بوشهری در «دوشنبه های نسیم جنوب»گفت. روبه روی آتشی-این پلنگ دره ی دیزاشکن- نشستن چه جرات و جسارتی به من بخشیده بود.چند تا از شعرهایم را با لرزشی در صدا برایش خواندم.نقد و تشویق های بی دریغ اش ،انرژی نهفته ای را در درونم به ودیعه نهاد، که هنوزا از آن آبشخور زلال تغذیه می کنم.چند داستان نیز همراه آورده بودم.بعدها شعرها و داستان ها را در آیینه ی جنوب چاپ کرد.

ادبیات معاصر را – بخصوص شعر- در خونم تزریق کرده بودند.سرنوشتم با شعر گره خورده بود و بی تابانه می خواندم.و سوال های بی شماری که داشت روح نازکم را درهم می شکست.بی قراری هایم را راجع به شعر معاصر و موج ها و نسل های شعری در قالب چند سوال برایش فرستادم.با حوصله و صمیمانه یک صفحه از آیینه ی جنوب را به پاسخ سوال هایم اختصاص داد...و بعدها که با «نسیم جنوب» بر ادبیات عطش زده ی بوشهر وزید، باز هم همکاری ام را ادامه دادم.این که شعر جوان بوشهر ، قابلیت های بسیاری را از خود نشان داده و چهره های تازه نفسی در شعر امروز جنوب قد برافراشته اند، بی شک سایه ی پدری مهربان- با تمام نامهربانی ها که دید – و استادی دلسوز چون منوچهر آتشی بر سر داشته اند.حالا آن ها حضور آتشی را ادامه خواهند داد.

با مرگ«باقر»همراه با خانواده ی داغدیده اش به تهران رفت و شد دبیر شعر «کارنامه» . اولین مجموعه شعرم را «داوود در حنجره داشت» به صورتی مختصر در کارنامه معرفی کرد.و بعد کتاب «فایز دشتی »ام را به حضورش رساندم. و حالا صدای آشنای آتشی بود که از فاصله ی تهران تا «دیر» این طور شنیدم:« ......کار بسیار خوبی است.»گه گاهی که دلم دلتنگ کلام روشنش می شد ، حال و احوالش را تلفنی جویا می شدم.عادت کرده بودم به صدایش.در پشت صدای خش دارش عظمت روح اساطیر ایرانی و خروش موج های دریای بوشهر را حس می کردم.

برای پایان نامه ی دانشگاهی ام که راجع به «زندگی و شعر محمد رضا نعمتی زاده»، نخستین شاعر نیمایی سرای جنوب ، دوست دیرین آتشی بود،بی دریغ و با حوصله ای درخور ستایش به سوال هایم در این زمینه در چند صفحه پاسخ داد و مرا شرمنده ی محبت های همیشه اش نمود.آتشی دانسته هایش را سخاوتمندانه در اختیار دیگران قرار می داد. وی در یادداشتی که یک هفته قبل از کوچ نابهنگامش به برگزار کنندگان همایش چهره های ماندگار نوشته بود،فروتنانه و صمیمانه نوشت:« ...این قلم کوچک ، و امروز خسته تا آن جا که در توانش بوده به گمان خود در راه خیر و روشنی و ایمان به سر دویده و از نثار هرچند اندکی یافته ها و دانسته های خود به پای هنرجویان هرگز دریغ نورزیده.»

استاد همیشه ام ،یک جلد از کتاب تازه چاپ شده ام «باباطاهر همدانی»را در چند سطر پیشکش حضور گرمتان کرده بودم و امروز و فردا کردن هایم و گرفتاری های زندگی و تنبلی های من سبب شد که نتوانم به حضورتان بفرستم و حالا می بینم که دیگر چه زود دیر شده است.ببخشایم شاعر «فراقی » ها ،ببخشایم شاعر «گندم و گیلاس» ، ببخشایم.

نه ، آتشی نمرده است .آتشی تا همیشه فروزان و روشن است. من آتشی را ، هما ن گونه که خود درباره ی « زنده یاد نعمتی زاده » گفته بود «در خود زنده می دارمش.»

 ( به نقل از :هفته نامه ی نیم روز، آذر86،شماره ی 48 )

سلامی گرم به شاعر نو پرداز و خوش سخن/ جناب آقای مصطفا فخرایی...
به ادبستان آن حضرت شرفیاب شدم، در آن منظرگاه معنوی به دریای خروشان و پرتلاطمی رسیدم که مرا در ساحل بلند و طولانی خود به منت جای داد. اندک زمانی از آن مهمانی زیبا بهره مند و مستفید گردیدم و با آن دریای پر تلاطم و مواج همدم شدم.
اگر چه شعر معرفت ذاتی شاعر را بیان می کند و ذائقه ی شعری، وجودی ست که جلوه های معنوی و رحمانی انسان آن را هدایت و رهبری می کند، و نگاه اصلاح گرایانه ی هر شخصی نمی تواند چندان راهبردی برای شاعر به ارمغان داشته باشد. اما همیشه تعامل فکری در جوامع بشری در جهت فرا گیری و ادراک علوم و نایافته هایی بوده است که به مرور در شکل گیری تمدن و فرهنگ و ادب تأثیر گذار بوده است.
لذا با این که می دانیم پیچیدگی مفاهیم، در شعر اشتیاق و لذت خواندن شعر را کم رنگ می کند و گاهاً فکر و اندیشه ی مخاطب را به بیراهه می برد، اما این خصیصه به شاعر امکان می دهد که اندیشه های ظریف و حساس خود را در پوشش مفاهیم چند گانه و قرینه سازی ها و نیز واژگان ترکیبی به خواننده بفهماند. شاید صاحب نظران این را یک ضعف در وجود شاعر بدانند و بگویند که شاعر نتوانسته است به زبان ساده و روان روزبسراید. اگر این گونه باشد اشعار و ابیات کلاسیک ادبیات ما نیز در معرض ایراد و اتهام خواهد بود، که در این خصوص همه اذعان داریم که تفسیر دروس فارسی در مدارس و دانشگاه های کشور، خصوصاً غزلیات و عروض.... برای دانش آموزان و دانش جویان بسیار زمان بر و کسل کننده بوده و می باشد.
اشعار پر معنی و ژرف اندیش جناب آفای فخرایی نیز از آن دسته اشعاری ست که خواننده را به تعمق و تلاش برای رسیدن به چشمه ی جوشان درون نگاه شاعر وا می دارد و غور در ترکیبات و استعاره ها، ذهن جویای موسیقی و ترنمات درون یک شعر را به حاشیه ی یک اثر می کشاند و خواننده را از لذت و گیرایی مخدری که شعر بر روح زخم خورده ی او اثری زنده و ماندگار خواهد گذاشت، محروم می کند.
هر شخصی که بتواند در وجود و ذهن خودش و بر فکرش و یا صفحه ای از کاغذ طرحی از یک سخن را ترسیم کند، به یقین می داند که این شعر مجموعه ی چندین طرح و تصویر است که در ذهن خلاق شاعر شکل گرفته و در ابعادی متفاوت به عرصه ی ظهور رسیده است. این نقوش و خطوط و سایه هایی که ذهنیت شاعر را به دنبال خود کشیده است تابلو بزرگی از یک نقاشی و طرحی ست که اگر شاعر توانایی برجسته نمودن و آفریدن آن را داشت، می توانست از آن کمک بگیرد و رسالت گفتاری خویش را به تصویر بکشد.
اگر به صف آرایی هر طرح که سعی بر این دارد خودش را به دیگری مقدم بدارد بپردازیم، شاید بتوانیم با اندیشه های شاعر نزدیک تر شویم.
به کاغذ های در دستش نرسیدم/ به دست های کاغذی اش
تصور می شود که بین جسم و جماد و موجودی جاندار و بی جان تردیدی در دل شاعر ایجاد گردیده که هم به حرکت و پویایی اشاره شده است و هم به ایست و واماندن و نرسیدن. دست های کاغذی دست هایی می تواند باشد که غرور و عشق را به جای گذاشته است.
که افق را در چشم هایم مچاله کرده است.
این همان نگاهی ست که از رویه و جسم کاغذی عبور کرده و در افقی دوردست کم رنگ و محو می شود و افق در دیدگانش فرمی ناپسند می گیرد.
رنگ آمیزی گریه های چسبیده بر پلک هایم
سردی شکاف روحم را نمی پوشاند.
شاعر همه ی رنج های زمینی اش را در طرح و قالبی از اشک ها و گریه های رنگ آمیزی شده به تصویر کشیده است و آن ها را در ناباوری بهانه ای برای زخمی که به درونش وارد شده و ترمیم ناپذیر است نظاره گر است.
سنگین بود و
فقط دست هایم را خمیده تر نگه می داشت

طرحی دیگر از انسانی که با دستی خمیده تسلیم یک پدیده ی غیر منتظره شده است.
نام گلی بیخ گلویم حلقه شده
می توان تصور کرد که یک گل راه نفس یک انسان را مسدود کرده. گلی که مظهر زیبایی و عشق است خاری ست در گلو. و یا باز می توان گلی رونده را در نظر گرفت که در عین حالی که دوست است اما پیچک وار بر گردن شاعر در حال پیچش است تا آن جا که راه را بر نفس او می بندد.
اشاره های انگشتم دیگر مال من نیست
انگشت اشاره، انگشتی ست که یا چیزی را نشان می دهد و می شناساند و یا این که یک واقعه را به ثبت می رساند. اتفاقی که شاعر را ناخواسته به آن سوی سوق می دهد.
افق خط آلود
این هم یک طرح زیباست. افقی که می توان آن را هاشور زد و یا با خطوط مختلف آن را تماشا کرد.
افق خط آلود
سطرهای بلندش را متوقف کرده است
طرح دیگری از ذهن حساس و دل آزرده ی شاعر است. به راستی افق در کجای دنیا شکل می گیرد؟
برای ترمیم تصادفی که
در خطوط پیشانی ام رخ داد
زخم هایم را به تعویق می اندازم
خطوط پیشانی دارای نشانه و علائم خاصی ست. گاهی اخم است ، گاهی ترس است ، گاهی کینه و گاهی نفرت است و گاهی ابرو بالا انداختن و فخر و غرور است. اما طرح تصویری که شاعر به آن اشاره کرده چه می تواند باشد؟
شاید این طرح چهره ای باشد که با خطوط شطرنجی پر شده باشد. خطوطی که هر کدام زخمی کهنه و ترمیم نیافته باشند.
زیر دندان کوسه های گرسنه هم
فکرهای پریشانم را به تو خیره می کنم.
در این وادی پر افاده که .........، شاید شاعر به آینده اش می نگرد و شاید هم در دوردست ها دل به تولد نوزاد عشق سپرده است    

خوانشی بر این شعر از نگاه آقای سهولی

واژه های نشسته درشعر و تصاویر ایجادشده بیشترازیک مسیرفکری وعقلی پیروی می کنند تا ازتصاویرعینی. تابلویی که شاعردراین تصاویر ترسیم می کند مه آلود است مانند شی ای سفید روی زمینه ای سفید آن هم ازمنظری دور. ازاین چشم انداز که گاهی وسیع ، گاهی عمیق، گاهی دور گاهی نزدیک می شود به آسانی نمی توان سایه روشن ومسیرانتزاعی شعر فخرایی رادریافت . به ویژه درگزاره های آغازین شعر که ازلحاظ زبانی فوق العاده هستند و کاش این مهارت همه ی شعررا از این گونه فضای مه آ لود برخوردارمی کرد.هرچند در کل متن زبان بیش ازمعنا خودنمایی می کند . اماهرچه به پایان شعرنزدیک می شویم این کاستی بیشتر حس می شود.
چه عنصر یاعناصری باعث شده است زمینه های آغازین شعر شاعرانه ترباشد؟
شاید دنبال کردن مسیرعقلی توام با رنگی ازاستدلال درخلال ارائه ی تصاویروبهره وری  اززبان این امکان را پدید آورده  باشد.
درجدال این استدلال وتصاویری که درپی آن می آید شاعربیشتربه تصاویرذهنی متکی است ودرگیرودار این مسیر است که شروع شعر با بندهای پایانی تفاوت می یابندوشعردرکلیت خودبه فضای تصویری پرتاب بیشتربسنده می کند.
البته گزاره هایی درمیان شعرهستند که گاهی می خواهند مانند گزاره های آغازین شعر ازمسیر عقل واستدلال توام باتصویر پیروی کنند که ادامه نمی یابند وفضاها منقطع به نظرمی رسد گزاره های جانداری چون:
"اشاره ی انگشتم دیگر مال من نیست"
البته درمحورعمودی شعر نوعی ارتباط به چشم می خورد که باکنایه هایی که درسطرهای افقی شعرروی می دهد این ارتباط گسسته می شود.فخرایی بامهارت خاصی ازشیوه ی زبان درمحورهای افقی شعرمعنای مرتبط عمودی شعررا به تعویق می اندازد وشعردراین کنش وواکنش های عمودی –افقی فضاپذیرمی شود.شاید فخرایی بااستفاده ازصنعت کنایه درشعروایجادگره درفضا ی غیرمستقیم عمودی –افقی شعرنوآوری می کند.
البته درکار فخرایی به کارگیری عناصرزبان بسیار حائزاهمیت است زیرا فخرایی به کاربردن این عناصر-هرچند گاهی این گونه نیست-نه به قصد بیان موضوعی به کار می گیرد بلکه جهت برجسته سازی در مقابل فرایندخودکاری زبان صورت می دهد.

من فکر می کنم در دنیای ادبی امروز جناب فخرایی از محدود شاعرانی باشند که از دریچه جان شعر می گویند. دریچه ای که آتشی بزرگ نامش را حال سرایش و شاملو گوهر جان و فروغ فراخزاد چیزی که انسان را آرام و راحت می کند نامیده اند.
از دریچه روح و جان سرودن و زلال و پاک و صمیمی شدن کار ساده ای نیست و به آسانی به دست هر کس نمی افتد. من با توجه به این که این شاعر بزرگ را از نزدیک ندیده و رفتار و ساختار روانی این دوست را درک نکرده ام نمی توانم تصویری به قاعده از این شاعر ارجمند ارایه بدهم. ولی بی گمان ایشان منزل های متعددی در زندگی ادبی خویش پشت سر گذاشته اند تا به این جا رسیده اند که اکنون دردمندانه از عشق و درد و فراق،این واژه های مقدس می سرایند.
شعر در جان فخرایی ریشه کرده است و بی تردید این ریشه نهال و روزی درخت و روزگاری زندگی و وجود این شاعر را زیر سایه خود خواهد برد اینک در ماه بهار قرآن به تماشای دسته گل دیگری می نشینیم که فخرایی عزیز در باغ وبلاگ شان کاشته اند .
شعری با نام: در کجای دل.
در کجای دل کوچکم/جایت را بیندازم که جا بگیری

آیا به راستی این دل کوچک است که جای آن عزیز از دست رفته ندارد یا خیر؟بی گمان این دل روزی بزرگ بوده است به قد و قامت دریا، به وسعت دنیا و میزبان یاری عزیز و دلداری دردانه بوده است. ولی گویا یک رویداد ساده آن نازنین رعنا آن روح آسمانی که اکنون دل شاعر در حسرتش ذره ای شده است ،از دست شاعر می گیرد. جریانی که در نیمه دوم شعر شاعر با زبانی ساده،شاعرانه اما سمبولیک از آن یاد می کند.از دست رفته ای که هر روز سوز فراقش بیشتر و بیشتر و دل شاعر در حال انتظار کوچک تر و کوچک تر می شود.
یک نفس با پای اسب دویدم و/جز غبار چیزی از گرد راه ندیدم
شاعر به یاد می آورد که چه روزهایی و با چه نیرویی به دنبال آن عزیز از دست رفته رفت و تاخت. آن هم نه با نیروی معمولی که در مقایسه همچو یک اسب می تاخت ولی در دنیای امروز چرا اسب؟این دیگر ارتباطی به فخرایی ندارد به اصالت شعر بر می گردد زیرا شعر همیشه می پسندد که پاکیزه باشد،طبیعی باشد و آنچه که به ذاتش نزدیک تر است می پسنددچه چیزی بهتر از اسب؟.
ولی حسرتا که جز غباری از آن گلبرگ بر باد رفته چیزی نیست.
   غروبی که در چشم هایم می سوزد/تصمیمی به شب شدن ندارد

 در ادبیات مشرق زمین غروب را کانون غربت می دانند و بیشتر از غروب به عنوان شام غریبان یاد می کنند. اکنون فراق یار چون غروبی سنگین بر دل کوچک شده و جان دردمند شاعر سنگینی می کند و تحمل این بار گران طاقت فرساست و دریغا که این غروب از آن غروب هایی نیست که در مسیرش قلمرو شبی باشد و بامدادی.

و ستاره ای که از خواب آسمان پریده بود/لبم را زیر لب زمزمه می کرد
جان شعر این جاست و به حق فخرایی این جا معجزه کرده است. کاری فوق العاده شعر.ستاره با آسمان مشکلی ندارد این ستاره یک ستاره عزیز است. ستاره ای است عاشق، سال ها نگاه های شاعر بر کناره های غروب دیده است.سال ها زمزمه لب های شاعر که در فراق یار نالیده اند شنیده است. طبیعی است که باید خواب از سر چنین ستاره ای بپرد. مگر یک ستاره عزیز یک ستاره عاشق که در قلب عاطفه آسمان زندگی می کند می تواند نسبت به یک غریب تنهای منتظر که با دل کوچکش دنیا را و آسمان را به یاری می طلبد بی تفاوت باشد. او اکنون با رها کردن آسمان و خواب هایش به تسلی دل غم زده شاعر ما پرداخته است. آنچنان چشم در چشم دل شاعر ما است که در روشنای وجودش حرکات لب های شاعر تابانده می شود و یا ناخواسته به تقلید ادای حرکات لب شاعر می پردازد و شاعر با چشم خویش می بیند که ستاره نه زمزمه اش را بلکه لبش را زیر لب زمزمه می کند.
چشم هایم با شتاب لنگه به لنگه/نگاه می کردند
سر گذشت غریبی است سال ها است که چشم هایی در مسیری غبار آلود بی توقف نگاه می کنند، اما دریغا که این چشم ها اکنون خسته شده اند. چشم های خسته به یاری هم می شتابند و قبل از نابودی و نابینایی با شتاب خستگی را از همدیگر می گیرند و مثل کسی که دستش را روی یک چشمش می گذارد تا با چشم دیگرش ببیند. اکنون این چشم های شاعر هستند که با شتاب و به صورت خودکار این کار را می کنند تا شاید در آخرین لحظه مژده ای از آن یار گم شده به قلب شاعر برسانند.

. تا این جای شعر از حال و روزگار شاعر بعد از آن اتفاق سخن گفتیم اما در قسمت دوم این شعر زیبا شاعر قصد دارد با زبانی سمبولیک ما را با صورت حادثه آشنایی بدهد برای زیبایی بیشتر شعر، شاعر به صورت کنایه سر گذشت نهالی که به صورت غیر متعارف و غیر طبیعی زندگی اش را از دست داده است بیان می کند.
تصور بفرمایید در یک سرمای تند و سوزان همراه با بادی سرد نه تنه یک نهال حتی یک درخت از پای در می آید و این چیزی است طبیعی اما شگفتا که عزیز دل شاعر ما نه تنه در معرض سرمای شدید نبود بلکه زیر سرمایی از میان رفت که صدای حلقوی اش از دیوار با لا تر نمی رفت اما چرا صدای حلقوی؟ توضیح خواهم داد.
اکنون بعد از این مقدمه به سراغ شعر می رویم.

چیزی از غیبت باد نگذشته بود/هندسه ای تمام مساحتش را/در مسافتی بلند به پای نهالی ریخته/وسرمایی که صدای حلقوی اش از دیوار بالاتر نمی رفت/در کجای این گلدان شکسته/جایی برای مردن بود؟

 باد که محرک سرما است تمام شده است یک گلدان بزرگ با ابعاد هندسی،زیرا اشکال هندسی علاوه بر زیبائی دارای استحکام بیشتری نیز هستند تمام مساحتش را یعنی فقط این گلدان برای این نهال درست شده است در مسافتی بلند پای نهالی ریخته که همه این ها حکایت از این دارند که این نهال در معرض هیچ جریانی که بخواهد به مرگش بینجامد نبوده است و از سرمایی سخن گفته می شود که فقط به صورت معمولی در محدوده ی حجم گلدان بوده است بطوری که صدا و فشار این سرما از محدوه ی گلدان بیرون نمی رفت. صدای حلقوی سرما که اشاره ای است بسارشاعرانه منظور همان ارتفاع لوله مانند هر چند هندسی یا حلقوی که در ارتفاع تا قامت نهال پوشانده است می باشد و سرما وقتی که از آن بیرون می زند صدایی می دهد که از یک حلقه بیرون می آید.حال در چنین فضای مناسبی که باد نیست و سرما نیست و گلدانی با این ویژگی از این نهال حراست دارد و فضای مناسبی برای زندگی یک نهال مهیا است چرا مرگ؟
شاعر دیدگاه جهانیان را به قضاوت می خواند که در کجای این زندگی که در کجای این محیط که در کجای این گلدان که اکنون ازغم مرگ نهالی که در قلبش زندگی می کرده است فرو پاشیده،فرسوده و شکسته شده است جایی برای مردن بود؟

البته زمان پریدن ستاره از خواب آسمان بسیار دورتر از زمانی است که شاعردوست داردغروب تصمیمش را عملی کند.

نمی شود از این آب ها کشتی  ساخت

و رسید به خشکی پوست درخت

انگار چیزی مثل هیچ

در سطح رگ هایم رخ داده است

و گسستی عمیق بین من و من هایم

پیوند خورده است

 مثل پاییزهای درخت

آرام آرام

دلم برایش تنگ می شود

و غباری نازک روی پیری موهایم پخش می شود

 در عینکت بخواب

اگر جهان را هر طور نبینی

از چیزی کم نمی شود

چشم هایش را در همین پلک های نیمه باز

به روی خود بست

تا تعریفی برای انبوه ابرهای خاکستری ببیند

فشرده ی دردبودم و

در پوست سنگ هم نمی شد گنجید

با اطراف خود لال بودم

و مثل نقطه ای فقط

می توانستم معنای واژه را روشن کنم

 پله ی اول شب است و

تب ستاره ارتفاعش تا صبح پایین نمی آید

خوانشی بر این شعر از نگاه آقای محمد محمدزاده

شعر( نمی شود ازاین آب ها ...) از جناب فخرایی شعری است عرفانی و سر گذشت انسان است .انسانی که پس از یک درگیری طولانی میان انسان خویش و من های اعتباری و کاذبی که زندگی و محیط بر او تحمیل کرده است.به این روشنی و تجربه رسیده که دیگر نمی توان به سراب ها و خیال ها دل داد و تسلیم ماجراهایی بود که چون آب هایی دور تا دور انسان فرا گرفته اند و انسان بی آنکه بداند غرق مسایلی است که طی سال ها در جریان زندگی بر او تحمیل شده است و فکر می کند که به راستی جزء ذات و هستی اوست.شاعر در این شعر زیبا با موفقیت توانسته است که به این سیر و سلوک بپردازد و انسان خود را تا آخر راه تا سر زدن خورشید روشنی و آگاهی بدرقه نماید. ما ضمن تبریک به این شاعر ارجمند خوشحالیم که اینک گام به گام بدرقه کننده ی او در این راه می باشیم.

(نمی شود از این آب ها کشتی ساخت/ و رسید به خشکی پوست درخت/انگار چیزی مثل هیچ/در سطح رگ هایم رخ داده است/و گسستی عمیق بین من و من هایم/پیوند خورده است)

شاعر پس از ماه ها خویشتن داری و مراقبت دریافته که به راستی چیزی از او باقی نمانده و درخت انسانیتش در ساحلی دور افتاده و دور از مراقبت های ویژه به خشکی و فراموشی افتاده است و یک سستی و پوچی در مرکز جان و شریان های حیاتش رخنه کرده است.اکنون قصد دارد پس از سال ها دوری و فراق به خویشتن خویش برگرد و انسانیتش را بشناسد.اما با نگاهی ساده می بیند که اسباب و آلاتی که تا کنون از زندگی و محیط خویش گرفته است،هرگز نمی توانند کشتی نجاتی برای او باشند و از این آب های ساخته و پرداخته ی ذهن به ساحلی دلخواه برساند.

 این آگاهی ابتدایی به او کمک می کند که نگاهی عمیق تر به خویشتن داشته باشد و بیشتر متوجه من های کاذب و پهلوانان پنبه ای که تا دیروز به عمق جانش تاخته بودند و میان رگ پوستش جولان می کردند  بشود.اینک متوجه هیچی و پوچی آنان حتی بر عضلات و رگ هایش می شود و شاهد گسستی میان انسان اصیل او و من ها و شخصیت های پوچی که اجتماع و زندگی بر او تحمیل کرده اند می گردد.برای نخستین بار در می یابد که این شخصیت های اعتباری هر گز از ذات و سرشت او نبوده اند و از همان ابتدا یک جدایی میان من واقعی و من های کاذبش پیوند خورده است و ماجرای این جدایی که با بیانی بسیار شاعرانه مطرح شده است، هرگز اجازه نداده است که انسانیت او مغلوب قشر ها و حجاب هایی بشوند که آینه ی انسانیتش هر روز تاریک تر می کرده است. اکنون با شناخت این مرز و سامان،برای لحظه ای آزادی و رهایی خود مجسم می کند و آرزو می کند مثل درختی پاییز زده باشد که همه ی تعلقاتش و همه ی شاخ و برگ های اعتباری اش ریخته باشد و لخت و عریان از نو جوانه بزند و پاک و خالص بروید.برای لحظه ای متاثر می شود واحساس غربت و دلتنگی می کند.عشق می ورزد که چه زود تر به زیبایی واقعی اش بر گردد.آرام آرام انسان می شود گریه می کند و به یاد روزهایی می افتد که چه آسان از دست داد و متوجه مسیر طولانی و غبار راه و پیری خود می شود.

(مثل پائیزهای درخت/آرام آرام /دلم برایش تنگ می شود/ و غباری نازک روی پیری موهایم پخش می شود)
شخصیت های اعتباری که در طول زندگی، انسان را فرا می گیرند و ظاهرا جز ذات انسان می شوند و عنان فکر و اندیشه ی او را در دست می گیرند،همیشه برای ماندگاری خویش توجیهاتی دارند و سعی می کنند که برای بقای خود انسان را قانع کنند. اما شاعر که اکنون توانسته است میان ذات خویش و منش های اعتباری اش قرار بگیرد.خطاب به شخصیت بیگانه ای که سال ها بر او حکومت کرده است و اکنون به یمن آگاهی او را نیمه جان و در آستانه ی کوری می بیند.کنایه وار می گوید برو که دیگر وجود تو و اندیشه ی تو و هر قضاوتی که در باره ی جهان داشته و یا نداشته باشی بیهوده و بی فایده است.
(در عینکت بخواب/اگر جهان را هر طور نبینی/از چیزی کم نمی شود)

اما شخصیت بیگانه که تا آخرین لحظه برای ماندگاری خود دنبال راه و چاره ای است.در واپسین لحظه های زندگی اش بار دیگر به غور تفکر می پردازد تا توجیهی و تعریفی برای ماندگاری اش که همچون ابرهای خاکستری،دید و اندیشه ی شاعر را تاریک و خفه کرده بودند داشته باشد .

(چشم هایش را در همین پلک های نیمه باز/به روی خود بست/تا تعریفی برای انبوه ابرهای خاکستر ببیند.)

اما شاعر که اکنون آگاهانه به پاکسازی خود پرداخته است.دیگر فریب این بازی ها نمی خورد و به جای سرگرم شدن به این ترفند ها ،به استحکام موقعیت و جایگاه خویش می پردازد.

(فشرده ی درد بودم و /در پوست سنگ هم نمی شد گنجید/با اطراف خود لال بودم/و مثل نقطه ای فقط /می توانستم معنای واژه را روشن کنم)

دردها و سختی ها او را در خود می فشردند.مثل کسی که میان سنگ گرفتار آمده است.مدام به دنبال رهایی است و تا پایان راه حاضر به توقف نیست و همچنین با کسی چیزی نمی گوید.اما با همه ی خستگی شیرینی کار او را امیدوار می کند. در حال نتیجه گرفتن است و جرقه هایی از انفجار بزرگ او را مژده می دهند و چراغ ها یکی پس از دیگری کلبه ی جانش را روشن می کنند و همچون نقطه ها که مفهوم واژه ها را تعیین می کنند.روشنی تازه ی او نیز نقاط مبهم و نا خوانده ی وجودش را یکی یکی شفاف و روشن می کند.اما به رغم همه ی کوشش ها هنوز صبح نرسیده است و فروغ ستاره ای که از آن دور دست ها بروجودش می تابد بر مرکز جانش نرسیده است.
(پله ی اول شب است و/تب ستاره ارتفاعش تا صبح پائین نمی آید)
در این مسیر و سیر و سلوک هنوز آفتاب حقیقت کاملا بر دشت جان شاعر نتابیده است و تا آخرین پله ی شب و سر زدن خورشید حقیقت و لبخند صبح و رسیدن به ساحل انسانیت و خشکی پوست درخت باید به کار و کوشش ادامه داد.

خوانشی بر این شعر از نگاه آقای بهمن ارجمند

 صدای اول(شاعر):
نمی شود از این آب ها کشتی ساخت
و رسید به خشکی پوست درخت
انگار چیزی مثل هیچ
در سطح رگ هایم رخ داده است
و گسستی عمیق بین من و من هایم
پیوند خورده است
مثل پاییزهای درخت
آرام آرام
دلم برایش تنگ می شود
و غباری نازک روی پیری موهایم پخش می شود»
صدای دوم(متنبه = آگاهی دهنده):
« در عینکت بخواب
اگر جهان را هر طور نبینی
از چیزی کم نمی شود»
صدای سوم (راوی- دانای کل):
« چشم هایش را در همین پلک های نیمه باز
به روی خود بست
تا تعریفی برای انبوه ابرهای خاکستری ببیند»
صدای اول(شاعر):
« فشرده ی دردبودم و
در پوست سنگ هم نمی شد گنجید
با اطراف خود لال بودم
و مثل نقطه ای فقط
می توانستم معنای واژه را روشن کنم»
صدای سوم (راوی- دانای کل):
« پله ی اول شب است و
تب ستاره ارتفاعش تا صبح پایین نمی آید»

شعر را می توان از چند زاویه مورد بررسی قرار داد:
1- ویژگی عمده شعر مانند اغلب شعرهای شاعر عادت زدایی است.البته علاوه بر عادت زدایی در محور افقی مصراع ها )نمی توان از این آبها کشتی ساخت/گسستی عمیق بین من و من هایم پیوند خورده است) عادت زدایی در روایت شعر نیز دیده می شود.
2- غرض از عادت زدایی در روایت شعر وجود پرسوناهایی است که در شعر حضور دارند.شاید این پرسوناها سطوح متفاوت و متنوع و چندگانه ی از خود شاعر باشند.صداهایی را که در شعر می شنویم ما را با شعری پلی فونیک مواجه می سازد.چنانکه شاعر نیز بر چندین بودن خود( من ها) اشاره دارد.
3- برخلاف نظر برخی از عزیزان شعر از ساختمان برخوردار است و به ظاهر گسست می نماید .چنانکه شاعر در "پیوند" ِ وجودی من های گسسته اش اصرار دارد باید گفت : گسست صوری مصراع ها نیز بر اساس صفات مشترک اشیا و بر اساس وضعیت های مشابه با یکدیگر پیوند دارند.این ساختمان و آرایش واژه ها را در کلیت شعر شاید بتوان این گونه گزارش کرد:(آب،درخت
، آب و کشتی، خشکی و کشتی،خشکی و درخت)(خشکی درخت = کشتی آرزومند خشکی- ساحل - = پیری انسان = پاییز= فشردگی درد = پائین نیامدن تب )(عینک،غبار،دیدن،ابرهای خاکستری،پلک های نیمه باز،شب)
4- چندگانگی صداهای شعر با گسست من ها مرتبط است و نیز این همه نسبت دارند با تب آلود بودن پایانی شعر که وجود را به سمت چندگانگی می برد.مگر نه این است که انسان تب آلود حیرت ، از هذیان چندگانگی صداهای درون به خود می پیچد؟
5- برای بیرون آمدن از تاریکی تب آلود چندصدای وجود ، کار شاعر روشن کردن واژه ها ست تا با شفافیت واژه ها ، پیوندی به سامان بین من های وجود برقرار کند

به این جا هم سری بزنید:

نقل(داستان نوشته های من)